O Podziemnej Nowej Hucie

Projekt Podziemna Nowa Huta ma na celu realizację oferty wystawienniczej i edukacyjnej w oparciu o dziedzictwo w postaci nowohuckich schronów z okresu zimnej wojny.

Na początku lat 50. XX wieku w związku z zagrożeniem zimnowojennym władze PRL przystąpiły do budowy schronów przeciwlotniczych na terenie kraju. Liczne efekty tego przedsięwzięcia można zobaczyć w przestrzeni Nowej Huty, gdzie w latach 1953–1960 powstało ponad 250 schronów. Ich wyjątkowa liczebność była spowodowana nałożeniem się w czasie inicjatywy budowy schronów oraz budowy Nowej Huty. Wiele nowohuckich schronów nie przetrwało do dzisiaj w stanie pierwotnym – przeznaczenie tych przestrzeni ulegało zmianie w związku z bieżącymi potrzebami. Te, które zachowały oryginalną formę, przez lata były postrzegane jako intrygujące pozostałości po minionej epoce. Wydarzenia ostatnich lat ponownie zwróciły uwagę społeczeństwa na kwestię przygotowania do zagrożeń, a schrony dla ludności znów stały się tematem aktualnym i ważnym.

Projekt Podziemna Nowa Huta jest realizowany w oparciu o teorię interpretacji dziedzictwa, opracowaną przez Freemana Tildena, która zakłada nie tylko przekazywanie wiedzy, ale też inspirowanie odbiorcy, odwoływanie się do jego osobistych doświadczeń, szukanie takich ujęć tematu, dzięki którym można zrozumieć złożone, szerokie zjawiska. Zgodnie z tym założeniem nowohuckie schrony są pojmowane jako element dziedzictwa kulturowego, które ilustruje pewien okres w dziejach Polski i świata, a zarazem budzi refleksje nad procesami i wydarzeniami mającymi miejsce w naszym otoczeniu.

Pierwszym etapem projektu jest wystawa Stan zagrożenia, udostępniona do zwiedzania w 2019 r. Mieści się w schronie przeciwlotniczym z lat 50. XX w., pod budynkiem Zespołu Szkół Mechanicznych nr 3 na os. Szkolnym 37. Opowiada o instynktownej potrzebie ukrycia się przed zagrożeniem i o najciekawszych budowlach schronowych na świecie. Znajduje się tu także makieta wzorcowego schronu oraz przestrzeń ze skierowanymi do zwiedzających pytaniami, które skłaniają do refleksji.

Muzeum Krakowa prowadzi prace nad realizacją kolejnego, kluczowego etapu projektu w budynku na os. Szkolnym 22, gdzie powstanie wystawa główna Podziemnej Nowej Huty. Na cele ekspozycyjne zostanie przeznaczona nie tylko przestrzeń schronu przeciwlotniczego, ale też przestrzenie na parterze budynku. Na wystawie znajdą się informacje wprowadzające, przedstawiające kontekst historyczny budowy schronów – dotyczące budowy Nowej Huty oraz zimnej wojny. Znaczna część ekspozycji zostanie poświęcona samym schronom – historii ich budowy w okresie PRL, ich konstrukcji oraz specyfice schronów w Nowej Hucie. Narracja na wystawie będzie również nawiązywać do współczesnych zagrożeń i kwestii bezpieczeństwa. Znajdą się tu elementy angażujące zwiedzających, odwołujące się do ich osobistych doświadczeń, wiedzy i emocji. Z kolei sala edukacyjna na pierwszym piętrze budynku pozwoli na realizację spotkań i różnorodnych zajęć: warsztatów, lekcji muzealnych, wykładów, dyskusji.