Schrony w Nowej Hucie – dziedzictwo zimnej wojny

Jeszcze kilka lat temu schrony były przede wszystkim historyczną ciekawostką. Dziś, gdy kwestie bezpieczeństwa są ważną częścią codziennych rozmów, patrzymy na nie zupełnie inaczej. Wystawa „Schrony w Nowej Hucie – dziedzictwo zimnej wojny” pokazuje, że pytania o zagrożenie, schronienie i gotowość na sytuacje kryzysowe nie należą wyłącznie do przeszłości.

Od 19 czerwca Muzeum Krakowa, zaprasza do Podziemnej Nowej Huty na osiedlu Szkolnym 22.  Przygotowana tu wystawa stała to opowieść o schronach budowanych w okresie PRL pod nowohuckimi osiedlami, ale także o potrzebie bezpieczeństwa, która pozostaje niezmienna mimo zmieniających się czasów i zagrożeń.

Punktem wyjścia jest historia zimnej wojny – konfliktu, który przez dziesięciolecia kształtował wyobrażenia o zagrożeniu po obu stronach żelaznej kurtyny. Jak mówi kuratorka wystawy Agata Klimek-Zdeb, nad całą opowieścią unosi się symboliczny „cień zimnej wojny”. To właśnie on pozwala zrozumieć, dlaczego pod nowohuckimi osiedlami budowano schrony i jaką rolę miały pełnić w systemie ochrony ludności.

Ekspozycja prowadzi następnie przez historię powstającej Nowej Huty. Wśród archiwalnych fotografii, materiałów filmowych i oryginalnych eksponatów poznajemy miasto budowane z rozmachem i nadzieją na lepszą przyszłość. Jednocześnie pod nowymi blokami powstawała infrastruktura przygotowywana na wypadek wojny. Znaczną część ekspozycji poświęcono samym schronom. Zwiedzający poznają historię ich budowy, zasady funkcjonowania oraz specyfikę nowohuckiej infrastruktury ochronnej. Jednym z najbardziej angażujących elementów jest mapa rozmieszczenia schronów w Nowej Hucie. Wielu odwiedzających odruchowo szuka na niej własnego osiedla, domu rodziców lub mieszkania dziadków, odkrywając, jak blisko ich codziennego życia znajduje się historia zimnej wojny.

Częścią wystawy jest również oryginalna przestrzeń schronu przeciwlotniczego z lat 50. XX wieku. To właśnie tutaj najmocniej wybrzmiewa współczesny wymiar całego projektu. Zakres tematyczny ekspozycji nie zatrzymuje się bowiem na historii PRL-u. W schronie pojawiają się odniesienia do doświadczeń ostatnich lat – pandemii i wojny w Ukrainie. Twórcy wystawy zwracają również uwagę na kwestię przygotowania do zagrożeń, kwestię bezpieczeństwa i postępowania w sytuacjach kryzysowych.

Zwiedzający mogą m.in. zobaczyć plecaki ewakuacyjne dla dzieci i dorosłych, czy posłuchać jak brzmią sygnały dźwiękowe o ogłoszeniu i o odwołaniu alarmu . Wystawie towarzyszyć będą również działania edukacyjne poświęcone współczesnemu bezpieczeństwu i ochronie ludności.
Z myślą o najmłodszych przygotowano specjalną ścieżkę zwiedzania. Komiksowi bohaterowie pomagają dzieciom poznawać zasady bezpieczeństwa w codziennych sytuacjach i pokazują, jak odpowiedzialnie reagować na różnego rodzaju zagrożenia.

Wystawa zachęca również do dalszego odkrywania Nowej Huty poza murami muzeum. Spacerując po osiedlach można odnaleźć charakterystyczne wyłazy, czerpnie powietrza i inne ślady infrastruktury schronowej, które przez lata stały się niemal niewidocznym elementem krajobrazu dzielnicy.
Wystawa „Schrony w Nowej Hucie – dziedzictwo zimnej wojny” pokazuje, że historia nie kończy się w muzealnej gablocie. Staje się punktem wyjścia do rozmowy o współczesności, odpowiedzialności i wiedzy, która w sytuacji zagrożenia może okazać się bezcenna.

Muzeum Krakowa zachęca również do odwiedzenia drugiej lokalizacji Podziemnej Nowej Huty – wystawy „Stan zagrożenia” prezentowanej w schronie pod Zespołem Szkół Mechanicznych nr 3 na osiedlu Szkolnym 37. Obie ekspozycje tworzą spójną opowieść o schronach, bezpieczeństwie i potrzebie przygotowania na nieprzewidywalne sytuacje.